Rehber · Kurumlar için

Müşteri şikâyeti ile saha deneyimi nasıl karşılaştırılır?

Karar sorusu: Şikâyet kayıtlarımız sahadaki gerçek deneyimi gösteriyor mu?

Şikâyet konunuzu talebe taşıyın

Kısa cevap

Şikâyet kayıtları sorunun nerede aranacağını gösterir; sahadaki deneyimin ne kadar yaygın olduğunu göstermez. Şikâyet edenler kendiliğinden gelir, bir örneklem değildir; şikâyet etmeden giden müşteri kayıtta görünmez. Karşılaştırma için şikâyetleri konu, dönem ve kanala göre sınıflayın, öne çıkan konuları sahada gözlenebilir adımlara çevirin ve aynı ölçütle sınayın: ne olduğunu gizli müşteri ziyareti ya da gözlemle, ne kadar yaygın olduğunu anketle görün.

Şikâyet verisi neyi gösterir?

Şikâyet kayıtları değerlidir. Müşterilerin hangi konuda can sıkıntısı yaşadığını, bunu hangi kelimelerle anlattığını, nadir ama ciddi olayları ve bir değişiklikten sonra beliren yeni konuları gösterir. Sahada hangi soruların sorulacağına, hangi senaryonun yazılacağına yön verir.

Neyi göstermez?

ABD’de finansal ürünlerle ilgili şikâyetleri yayımlayan Tüketici Finansal Koruma Bürosu (CFPB), kendi şikâyet veritabanı için üç uyarı yazar:

  • Veritabanı, tüketici deneyimlerinin istatistiksel bir örneklemi değildir; şikâyetler bütün tüketicilerin deneyimini temsil etmeyebilir.
  • Bir konu ya da şirket hakkında az şikâyet olması, sorun olmadığı anlamına gelmez.
  • Şikâyet hacmine bakarken büyüklük dikkate alınmalıdır: müşterisi çok olanın şikâyeti de çok olabilir.

Aynı mantık sizin kayıtlarınız için de geçerlidir. Bir şubede şikâyetin çok olması, o şubenin daha kalabalık olmasından ya da şikâyet kanalının orada daha görünür olmasından kaynaklanabilir. Şikâyetin az olduğu bir kanal, müşterinin şikâyet etmeye değer bulmadan vazgeçtiği kanal olabilir.

Bayi ya da distribütör üzerinden satıyorsanız boşluk daha da büyüyebilir. TARP verilerine dayanan bir özete göre, ön saftaki kişi bir distribütör ya da perakendeci çalışanıysa sorunun üreticiye hiç bildirilmemesi kuvvetle muhtemel.

Kaynak: John Goodman (TARP), 1999, ağırlıkla ABD · veri 1970–1990’lar, örneklem verilmiyor; satıcı araştırması · G5

Bir de dil farkı vardır. Şikâyet, müşterinin anlattığıdır. Nielsen Norman Group’un yöntem rehberinin vurguladığı gibi, insanların söyledikleri ile yaşananlar her zaman örtüşmez. “Bana iade hakkım söylenmedi” cümlesi, mağazada gerçekte ne söylendiğini değil, müşterinin aklında ne kaldığını gösterir. Bu da bir bulgudur, ama başka bir bulgudur.

Mevcut veriyi kullanırken iki kural

Amaca uygunluk. ICC/ESOMAR Kodu, başka bir amaçla toplanmış verinin araştırmada kullanılmasında, kullanımın verinin toplandığı amaç ve nitelikle uyumlu olmasını ister. Şikâyet kaydı bir sorunu çözmek için tutulur; yaygınlık ölçmek için değil. Bu yüzden şikâyet sayılarını yaygınlık oranı gibi raporlamayız.

Yalnız gereken veri. Şikâyet özetini paylaşırken müşteri adı, telefon numarası ya da şikâyet metninin tamamı gerekmez. Dönemi, toplam kayıt sayısını, kanal ve konu dağılımını yazmanız yeterlidir. Örneklemi veya tarihi belirsiz bir kaynağı dayanak yapmayız; ama böyle bir kaynak sahada hangi soruların sorulacağına yön verebilir.

Şikâyet konusunu sahada sınamanın beş adımı

  1. Sınıflayın. Şikâyetleri dönem, kanal, konu ve bölgeye göre ayırın; her sınıfın hangi döneme ve kaç kayda dayandığını yazın.
  2. Gözlenebilir adıma çevirin. “İadem reddedildi” şikâyeti sahada şu soruya dönüşür: “İade talebinde koşullar nasıl anlatılıyor, yazılı belge gösteriliyor mu?”
  3. Aynı ölçütle sınayın. Gizli müşteri ziyareti ya da gözlemle, aynı senaryoyu şikâyetin çok ve az olduğu yerlerde uygulayın. Yalnız şikâyetin çok olduğu yere bakmak, farkı göremez.
  4. Yaygınlık gerekiyorsa sorun. Konunun müşterilerin ne kadarını etkilediğini bilmeniz gerekiyorsa anket ekleyin; şikâyet etmeyenler de böylece kayda girer.
  5. Yan yana koyun, birleştirmeyin. Şikâyet verisi ile saha bulgusu farklı şeyleri ölçer. Uyuşuyorlarsa bu güçlü bir işarettir; uyuşmuyorlarsa bu da bir bulgudur ve raporda öyle yazılır.

Raporda şikâyet verisi nasıl görünür?

Şikâyet verisi raporda kendi adıyla ve kendi sınırıyla yer alır. Dönemi, toplam kayıt sayısı ve sınıflama yöntemi biliniyorsa bir bulgunun bağlamı olarak kullanılabilir: “Bu konu, şu dönemdeki şikâyetlerde de öne çıkıyordu.” Dönemi ya da toplamı bilinmeyen bir şikâyet özeti ise dayanak yapılmaz; raporun kanıt kartında “dayanak yapılmayan kaynak” olarak, nedeniyle birlikte gösterilir.

Bu ayrım bir formalite değildir. Yönetim toplantısında “şikâyetler zaten bunu söylüyordu” cümlesi kurulduğunda, hangi şikâyetlerin, hangi dönemde ve hangi kanaldan geldiği bilinmiyorsa, bu cümle bir bulguyu desteklemez; yalnız bir izlenimi tekrarlar. Saha bulgusu ile şikâyet verisi aynı şeyi gösterdiğinde ise ikisinin birlikte anılması bulguyu gerçekten güçlendirir.

Temsili örnek: iki şikâyet konusu, iki sonuç

Temsili örnek Teslimatın biçimini gösterir; gerçek müşteri veya saha verisi değildir.

Şikâyet konusu Şikâyet verisi Sahada ne ölçüldü Birlikte okuma
İade koşulu yanlış anlatıldı Son çeyrekte en sık konu Gizli müşteri ziyaretlerinde iade koşulunun yazılı belgeyle anlatılıp anlatılmadığı Ziyaretlerin çoğunda koşul yalnız sözlü anlatıldı. Şikâyetle tutarlı; düzeltilecek adım belli.
Telefonda uzun bekleme Seyrek Çağrı merkezi aramalarında temsilciye bağlanma süresi, kayıtlı saatle Şikâyet az olsa da bekleme sahada uzundu. Az şikâyet, sorun yok demek değildi.

İlk satırda şikâyet ile saha aynı yeri gösteriyor. İkinci satırda saha, şikâyet verisinin göremediği bir sorunu ortaya çıkarıyor. Raporda her iki bulgu da tarihi, örneklemi, yöntemi ve sınırıyla yazılır.

Kontrol listesi

  • Şikâyet özetimin dönemini ve kaç kayda dayandığını biliyorum.
  • Şikâyetleri konu, kanal ve bölgeye göre sınıfladım.
  • Şikâyet sayısını yaygınlık oranı gibi okumuyorum.
  • Öne çıkan konuları sahada gözlenebilir adımlara çevirdim.
  • Sahada yalnız şikâyetin çok olduğu yerlere değil, az olduğu yerlere de bakılmasını istiyorum.
  • Yaygınlık gerekiyorsa anketi kapsamda konuşacağım.
  • Talebe müşteri adı, telefon numarası ya da şikâyet metninin tamamını yazmayacağım.

İlgili rehberler

Bayilerinize yapılan şikâyetlerin size ulaşıp ulaşmadığını ölçüp ölçmediğinizi görmek için: Kanal temsil risk testi, 12 soru · Evet / Hayır / Emin değilim. Test tarayıcınızda çalışır; cevaplarınız ve puanınız hiçbir yere gönderilmez; sonuçtan talep oluşturursanız yalnız silebileceğiniz kısa bir not forma geçer.

Sonraki adım

Şikâyet özetinizin dönemini ve kaç kayda dayandığını talebinize yazın; hangi konunun sahada nasıl sınanacağını kapsam önerisinde gösterelim.

Şikâyet konunuzu talebe taşıyın

Kaynaklar

  1. Y07 Consumer Complaint Database Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Erişim:
  2. Y01 ICC/ESOMAR International Code on Market, Opinion and Social Research and Data Analytics ICC ve ESOMAR · 2025 revizyonu Erişim:
  3. Y02 When to Use Which User-Experience Research Methods (Christian Rohrer) Nielsen Norman Group · 17 Temmuz 2022; son inceleme 15 Temmuz 2026 Erişim:
  4. K01 G5 · John Goodman, “Basic Facts on Customer Complaint Behavior and the Impact of Service on the Bottom Line” Competitive Advantage (TARP) · Haziran 1999 Erişim:

Bu konuda sorunuz mu var?

Bu rehberde yanıtını bulamadığınız soruyu yazın.

  • E-posta adresinizi yazarsanız yanıtımızı bu adrese göndeririz; yazmazsanız yanıt gönderemeyiz ve sorunuzu yalnız rehberleri geliştirmek için kullanırız.
  • İyi sorular, kişisel veri içermeyecek biçimde yeniden yazılarak bu rehbere ya da yeni bir rehbere eklenebilir; adınız ve e-posta adresiniz yayımlanmaz.

Tek bir soru yazın. Başka kişilere ait ad, telefon numarası gibi kişisel verileri ve sağlık gibi özel nitelikli verileri yazmayın.

Yalnız yanıt almak istiyorsanız yazın. Bu adresi yalnız sorunuzu yanıtlamak için kullanırız; bülten ya da tanıtım e-postası göndermeyiz.

Sorunuz ve yazarsanız e-posta adresiniz, veri sorumlusu VOMAİR Fan Teknolojileri Ltd. Şti. tarafından sorunuzu yanıtlamak ve rehberleri geliştirmek amacıyla işlenir; Türkiye’deki sunucuda saklanır ve info@ilyasaltindag.com kutusuna e-postayla iletilir. Sunucudaki soru kaydı en çok 90 gün sonra silinir; soruya ilişkin e-postalar ve yanıt yazışması en çok 2 yıl saklanır. Ayrıntılar: KVKK Aydınlatma Metni.