Rehber · Saha ağı için
Gizli müşteri görevine nasıl hazırlanılır?
Karar sorusu: Bu görev bana uygun mu, görevden önce neyi hazırlamalıyım?
Kısa cevap
Görevi kabul etmeden önce görev tanımını baştan sona okuyun: amaç, senaryo, lokasyon, zaman aralığı, kabul edilen kanıt, ücret, süre ve masraf kuralı. Senaryodaki soruları not alın, saati kaydedeceğiniz kaynağı ve gözlem formunu hazırlayın; belirsiz bir adım varsa görevi uygulamadan önce sorun. Ziyaretten hemen sonra gördüğünüzü ve duyduğunuzu yazın, yorumunuzu ayrı alana. Sizden ücret, kart bilgisi veya ön ödeme isteyen bir görev teklifi meşru değildir.
Kabul etmeden önce: görev tanımında neye bakılır?
Her görev bir tanımla gelir. Kabul etmeden önce şunların yazılı olduğunu görün:
- Amaç. Ziyaret neyi görmek için yapılıyor? Örneğin: “İade talep eden bir müşterinin ilk temas anında nasıl bilgilendirildiği.”
- Senaryo. Ne söyleyeceğiniz, ne soracağınız, neyi yapmanız gerekmediği.
- Lokasyon ve zaman aralığı. Nereye, hangi gün ve saat aralığında gideceğiniz.
- Kabul edilen kanıt. Ziyaret saati, görevde istenirse fiş ya da görev tanımının belirttiği başka bir kanıt.
- Ücret, süre ve masraf. Ücret görev başınadır: her görevin ücreti, süresi ve masraf kuralı görev ilanında yazılır; görevi kabul etmeden önce bilirsiniz. Kabul etmek ya da etmemek sizin kararınızdır.
Bir adım belirsizse, örneğin ürünü yanınızda götürüp götürmeyeceğiniz yazmıyorsa, görevi uygulamadan önce sorun. Sahada tahmin yürütmek, kaydı karşılaştırılamaz hâle getirir. Kamuoyu araştırmacılarının meslek kuruluşu AAPOR’un kodu da görüşmecilere verilen talimatların ve senaryoların açıklanmasını ister; senaryo bu yüzden yazılıdır.
Ücret isteyen teklife dikkat
“Gizli müşteri” adı dolandırıcılar tarafından da kullanılır. ABD Federal Ticaret Komisyonu’nun (FTC) tüketici rehberi bunu açıkça yazar: dürüst şirketler size ödeme yapar, sizden ücret almaz. Rehber şu işaretlere dikkat çeker: işe başlamadan önce ücret istenmesi; size gönderilen bir çeki hesabınıza yatırıp parayı geri göndermenizin ya da havale yapmanızın istenmesi; yüksek kazanç garantisi verilmesi.
Bizim kuralımız da aynı yöndedir: başvuru ve eğitim için ücret, kart bilgisi veya ön ödeme istenmez. Bizim adımıza sizden ücret, kart bilgisi ya da para transferi isteyen bir “gizli müşteri” teklifi alırsanız bu teklif bizden değildir.
Ziyaretten önce
- Senaryoyu ezberlemeyin, anlayın. Doğal davranmak için soruların amacını bilmek, cümleleri ezberlemekten daha işe yarar.
- Sorularınızı kısa notlar hâlinde hazırlayın. Ziyaret sırasında not almanız dikkat çekebilir; sorular aklınızda olsun.
- Saat kaynağınızı belirleyin. Saati tahmin etmeyeceksiniz: telefonunuzdaki kayıt ya da görevde istendiyse fiş.
- Formu hazırlayın. Saha gözlem formunu yazdırın ya da görev tanımındaki formu açın; gözlem ve yorum alanlarının ayrı olduğunu görün.
- Kuralları hatırlayın. Senaryo dışına çıkmayın; çalışanların adını değil görevini yazın; yüz, yaka kartı veya plaka gösteren fotoğraf çekmeyin; ses ve görüntü kaydı almayın.
Son kuralın nedeni basittir. ICC/ESOMAR Kodu araştırmada yalnız amaca gereken verinin toplanmasını, katılımın kimseye zarar vermemesini ve gözlemle toplanan veride kişiyi tanımlayan özelliklerin mümkün olan en kısa sürede kaldırılmasını ister. Rapor kişiyi değil süreci değerlendirir; çalışanın adı ya da yüzü bulguya bir şey katmaz.
Ziyaret sırasında
- Senaryodaki talebi normal bir müşteri gibi dile getirin.
- Dikkatle izleyin ve dinleyin: ne söylendi, ne yapıldı, ne yapılmadı.
- Beklenmeyen bir şey olursa senaryonun dışına çıkmayın; olanı aklınızda tutun.
- Fark edildiğinizi düşünürseniz paniğe gerek yok: bunu kaydınıza olduğu gibi yazacaksınız.
Ziyaretten hemen sonra
Hafızanız tazeyken formu doldurun. Önce zaman (giriş, çıkış, bekleme; kayıtlı kaynaktan), sonra senaryo adımları (uygulandı, uygulanmadı, deneme fırsatı olmadı), sonra gözlemler, en son yorumunuz. Duymadığınız bir cümleyi tamamlamayın; “hatırlamıyorum” yazmak, uydurmaktan iyidir. Gözlemlerinizi kendiniz yazın: bir aracın tamamladığı ya da “güzelleştirdiği” cümle sizin gözleminiz değildir. Ayrıntılı örnekler Saha gözleminde neyi kaydetmelisiniz? rehberinde.
Bir görevi ne zaman kabul etmemelisiniz?
Görev tanımındaki bir koşul size uymuyorsa, örneğin zaman aralığında orada olamayacaksanız ya da ziyaret edilecek kurumla bir çalışma veya yakınlık ilişkiniz varsa, görevi kabul etmeyin. Böyle bir ilişki varsa bunu görevi kabul etmeden önce bildirin; görev başka birine verilir. Kabul etmemek bir eksi puan değildir; yanlış bir kayıt, hiç kayıt olmamasından daha çok zarar verir.
Eğitim
Uygun bulunan adaylara rolün gerektirdiği eğitim verilir; eğitim için ücret istenmez. AAPOR kodu, görüşmecilerin nasıl eğitildiğinin ve denetlendiğinin talep edildiğinde açıklanabilmesini ister. Eğitimin nasıl bir şey olduğunu örnek görevde görebilirsiniz.
Temsili örnek: bir hazırlık notu
Temsili örnek Teslimatın biçimini gösterir; gerçek müşteri veya saha verisi değildir.
Görev: İade talebi ziyareti, örnek mağaza, görevde belirtilen zaman aralığı.
Amaç: İade talep eden müşterinin ilk temas anında nasıl bilgilendirildiğini görmek.
Sorularım: “Geçen hafta aldığım ürünü iade etmek istiyorum, koşullar neler?” · “Bunu yazılı olarak görebilir miyim?”
Saat kaynağı: Telefonumun saati; girişte ve çıkışta ekrana bakacağım.
Kanıt: Giriş ve çıkış saati. Fiş bu görevde istenmiyor.
Belirsiz adım: Ürünü yanımda götürmem gerekiyor mu? Görevden önce sordum; gerekmiyor.
Yapmayacaklarım: İşlemi tamamlamak, fotoğraf çekmek, çalışanın adını yazmak.
Kontrol listesi
- Görevin amacını, senaryosunu, lokasyonunu ve zaman aralığını okudum.
- Ücret, süre ve masraf kuralı ilanda yazılı; kabul etmeye kendim karar verdim.
- Kimse benden ücret, kart bilgisi ya da ön ödeme istemedi.
- Senaryodaki soruları not aldım; belirsiz adımı önceden sordum.
- Saati hangi kaynaktan yazacağımı biliyorum.
- Kabul edilen kanıt türlerini biliyorum.
- Gözlem formunu hazırladım; gözlem ve yorum alanlarını ayıracağım.
- Fotoğraf, ses ve görüntü kaydı almayacağım; kimsenin adını yazmayacağım.
İlgili rehberler
- Saha gözleminde neyi kaydetmelisiniz? Gözlem ile yorumu ayırmak; zayıf ve güçlü kayıt örnekleri.
- Görev kaydım neden düzeltmeye gönderildi? Kayıt neden geri gönderilir, düzeltme nasıl işler?
- Gizli müşteri araştırması neyi ölçer, neyi ölçmez? Ziyaretinizin hangi soruya cevap verdiği.
Kurumların bu görevlerle hangi soruya cevap aradığını merak ediyorsanız: Kanal temsil risk testi, bayi ağı olan bir işletmenin kendine sorduğu 12 soruyu gösterir (Evet / Hayır / Emin değilim). Test tarayıcıda çalışır; cevaplar ve puan hiçbir yere gönderilmez.
Sonraki adım
Örnek görevi deneyinKaynaklar
- Y08 Mystery Shopping Scams ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC), tüketici rehberi · Temmuz 2022 Erişim:
- Y01 ICC/ESOMAR International Code on Market, Opinion and Social Research and Data Analytics ICC ve ESOMAR · 2025 revizyonu Erişim:
- N33a AAPOR Code of Professional Ethics and Practices (Revised June 2026) AAPOR · Haziran 2026 Erişim:
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu rehberde yanıtını bulamadığınız soruyu yazın.
- E-posta adresinizi yazarsanız yanıtımızı bu adrese göndeririz; yazmazsanız yanıt gönderemeyiz ve sorunuzu yalnız rehberleri geliştirmek için kullanırız.
- İyi sorular, kişisel veri içermeyecek biçimde yeniden yazılarak bu rehbere ya da yeni bir rehbere eklenebilir; adınız ve e-posta adresiniz yayımlanmaz.
Sorunuz alındı.
Kayıt no:
Yanıtımızı yazdığınız e-posta adresine göndereceğiz. Yazışmalarda kayıt numarasını kullanabilirsiniz.
E-posta adresi yazmadığınız için size yanıt gönderemeyiz; sorunuz rehberleri geliştirmek için kullanılır. Yanıt almak isterseniz yeni bir soru gönderirken adresinizi yazın.