Rehber · Kurumlar için

Yeni şube için talep nasıl araştırılır?

Karar sorusu: Şube ya da bayi noktası açmadan önce neyi araştırmalıyım?

Yeni şube sorusuyla talep oluşturun

Kısa cevap

Önce karar sorusunu ve karar kuralını yazın: sonuç neyse ne yapacaksınız? Sonra her soruya uygun veriyi seçin. Masa başı veri bölgede kimin yaşadığını ve rakiplerin nerede olduğunu söyler; müşterinin size gelip gelmeyeceğini söylemez. Bunun için sahada görüşme, gözlem ve anket gerekir. Ama ankette “gelirim” demek, gelmek değildir. Veri yetmiyorsa satış tahmini verilmez; araştırma hangi koşulda hangi seçeneğin güçlendiğini gösterir, kararı sizin yerinize vermez.

Kirayı imzalamadan önce mi, sonra mı?

Yeni şube ya da bayi noktası kararını “bölgeyi biliyoruz” cümlesiyle mi veriyorsunuz? Bilmek ile ölçmek ayrı şeylerdir. Kira imzalandıktan sonra yapılan araştırma kararı değil, kararın gerekçesini arar.

Ankette verilen söz de ölçüm değildir. Harvard Business Review’da aktarılan bir ankette tüketicilerin %65’i sürdürülebilir markaları almak istediğini söylüyor; gerçekten alan yaklaşık %26.

Kaynak: White, Hardisty ve Habib, Harvard Business Review, 2019 · iş dergisi; asıl anketin adı, örneklemi ve ülkesi belirtilmemiş; sürdürülebilir ürün bağlamı, Türkiye verisi değil · HBR2019

Bu rakam yeni şubeyle ilgili değildir; söylenen ile yapılan arasındaki farka bir örnektir. Aynı fark akademik derlemelerde de görülüyor: niyeti değiştiren deneylerde niyetteki orta-büyük bir değişim, davranışta yalnız küçük-orta bir değişim yarattı.

Kaynak: Sheeran ve Webb, Social and Personality Psychology Compass, 2016, uluslararası · hakemli derleme; sağlık ve sosyal davranış ağırlıklı, ticari satın almaya özgü değil · SHEERAN

Bu yüzden “Burada açılırsa gelir misiniz?” sorusuna verilen “evet”, gelecek müşteri sayısı diye okunmaz.

Önce karar sorusu, sonra veri

Analizi çoğaltmak, iyi karar vermekle aynı şey değil. McKinsey’in incelediği 1.048 büyük iş kararında (yeni ürün yatırımı, birleşme ve satın alma, büyük sermaye harcaması) karar sürecinin kalitesi, sonuçtaki farkın analiz miktarına göre altı kat daha fazlasını açıkladı. Süreç kalitesi; belirsizlikleri açıkça tartışmak ve üst yöneticinin görüşüne aykırı görüşleri masaya getirmek gibi uygulamalarla ölçüldü.

Kaynak: Lovallo ve Sibony, McKinsey Quarterly, 2010, küresel · danışmanlık yayını, hakemli değil; yöneticilerin kendi beyanı; ilişki, nedensellik değil; Türkiye verisi değil · LS2010

Yeni şube için anlamı şu: veri toplamadan önce aşağıdaki yedi soruyu ve her birinin cevabını hangi veriyle arayacağınızı yazın.

  1. Bu bölgede bizim karşıladığımız ihtiyaç var mı, bugün nasıl karşılanıyor? Masa başı: rakip ve alternatif noktaların yeri. Saha: görüşme (neden, nasıl), sonra anket (ne kadar yaygın).
  2. Hedef müşteri bu noktaya nasıl gelecek? Masa başı: harita, yol ve ulaşım. Saha: farklı gün ve saatlerde gözlem.
  3. Müşteri seçerken neye bakıyor, bizi seçmesi için ne gerekiyor? Saha: görüşme ve kavram testi, yani birkaç seçeneği aynı ölçütle karşılaştırmak.
  4. Hangi gün ve saatlerde kim geliyor? Saha: gözlem ve anket; hafta içi ile hafta sonu ayrı.
  5. Yeni nokta, mevcut şubenizden mi müşteri alacak? Masa başı: kendi müşteri kayıtlarınız, varsa adres ya da teslimat bilgisi; bu kayıtları kişi düzeyinde değil, ilçe ya da mahalle toplamı olarak kullanın, müşteri listesini talebe eklemeyin. Saha: “Bugün nereden alıyorsunuz?” sorusu.
  6. Bayi ya da franchise adayıysa, adayın anlattığı ile sahadaki durum aynı mı? Saha: bağımsız görüşme ve gözlem.
  7. Hangi sonuç kararı değiştirir? Araştırmadan önce yazılır: “Sonuç şöyle çıkarsa açarız, böyle çıkarsa erteleriz.”

Yedinci sorunun cevabı yoksa araştırmaya da gerek yoktur: sonuç ne çıkarsa çıksın aynı kararı vereceksiniz demektir.

Masa başı veri neyi söyler, neyi söylemez?

  • Nüfus ve hane istatistikleri
    Söyler: bölgede kaç kişinin yaşadığı, yaş ve hane yapısı.
    Söylemez: o kişilerin sizden alıp almayacağı, bugün nereden aldığı.
  • Harita, yol ve rakip noktaları
    Söyler: kim nerede, ne kadar yakın.
    Söylemez: rakipte hizmetin nasıl verildiği, müşterinin neden oraya gittiği.
  • Kendi satış ve müşteri kayıtlarınız
    Söyler: mevcut müşterinin nereden geldiği (adres ya da teslimat kaydı varsa; kişi düzeyinde değil, ilçe ya da mahalle toplamı olarak).
    Söylemez: sizi hiç seçmemiş müşterinin neden seçmediği.
  • Bayi ya da franchise adayının iş planı
    Söyler: adayın gördüğü fırsat.
    Söylemez: bağımsız doğrulama; aday da kararın tarafıdır.
  • Sektör raporları
    Söyler: genel eğilim.
    Söylemez: sizin bölgeniz ve kategoriniz için geçerli olup olmadığı.

Kendi kayıtlarınız elinizdeki ilk veridir. Ama düzenli tutulup tutulmadığı işletmeden işletmeye değişir. TÜİK’e göre 2025’te 10 ve daha fazla çalışanı olan girişimlerin %12,0’ı müşteri ilişkileri yönetimi (CRM) yazılımı kullandı.

Kaynak: TÜİK, Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2025, Türkiye · resmî istatistik, yeniden yayından okundu; yazılım kullanımını ölçer, müşteri kaydı tutulup tutulmadığını ölçmez · TR-TUIK2025

Bu rakam sizin kaydınız hakkında bir şey söylemez. Ama sorulacak ilk soruyu gösterir: mevcut müşterinizin nereden geldiğini kayıtla mı biliyorsunuz, tahminle mi?

Saha neyi ekler, sınırı ne?

  • Görüşme nedenleri bulur: müşteri bugün nereden ve neden alıyor, neyi eksik buluyor. GOV.UK hizmet kılavuzu görüşmeyi, anlatılan bir sorunu daha derinden anlamak için önerir. Az sayıda kişiyle yapılır; oran vermez.
  • Anket yaygınlığı ölçer: bulunan nedenler ne kadar yaygın. Pew Research Center’ın soru yazma rehberine göre küçük ifade farkları ve soru sırası yanıtı değiştirebilir. Yanıt bir beyandır.
  • Gözlem gerçek ortamı gösterir: erişim, saatler, akış. GOV.UK hizmet kılavuzu gözlemi, bir hizmetin gerçek ortamda nasıl kullanıldığını görmek için önerir. Zaman alır ve gözlenen gün ve saatlerle sınırlıdır.
  • Kavram testi seçenekleri karşılaştırır: konum, ürün yelpazesi ya da hizmet biçimi aynı ölçütle sınanır.
  • Gizli müşteri yeni bölgenin talebini ölçmez. Mevcut şube ve bayilerinizde hizmetin nasıl verildiğini gösterir; yeni nokta açıldıktan sonra da aynı ölçütle bakılır.

Hem nedeni hem yaygınlığı bilmeniz gerekiyorsa yöntemler birlikte kullanılır. CDC’nin değerlendirme kılavuzu, nitel ve nicel yöntemleri bilinçli olarak birleştirmenin sonuçların doğruluğunu artırabileceğini söyler. Yöntemleri yan yana görmek için Yöntemler sayfasına bakın.

Bayi ya da franchise noktası açıyorsanız

Adayın iş planı değerli bir girdidir, ama adayın beyanıdır ve aday kararın tarafıdır. Bağımsız saha verisiyle karşılaştırın.

Nokta açıldıktan sonra soru değişir: talep var mı değil, markanız orada nasıl temsil ediliyor? Bunu bayi temsili rehberi anlatır. Ağınızda bugün neyi ölçtüğünüzü görmek için kanal temsil risk testini yapın: 12 soru · Evet / Hayır / Emin değilim. Test tarayıcınızda çalışır; cevaplarınız ve puanınız hiçbir yere gönderilmez; sonuçtan talep oluşturursanız yalnız silebileceğiniz kısa bir not forma geçer.

Satış tahmini beklemeli misiniz?

Talep tahmini için veri yeterli değilse sayısal tahmin verilmez. Beyan edilen tercih, gerçekleşen satın alma değildir. Bunun yerine varsayımları açıkça yazılmış basit hesaplar ve açılıştan sonra izlenecek göstergeler verilir. Sonuç, araştırılan bölge ve dönem için geçerlidir; başka bir bölgeye olduğu gibi taşınmaz. Araştırma kararı sizin yerinize vermez; hangi koşulda hangi seçeneğin güçlendiğini gösterir.

Temsili örnek: bir karar notu

Temsili örnek Teslimatın biçimini gösterir; gerçek müşteri veya saha verisi değildir.

Karar sorusu: Aday bölgede yeni bayi noktası açmalı mıyız, açarsak hangi ihtiyaca göre konumlanmalıyız?

Karar tarihi: Yıl sonu bütçe toplantısı.

Bildiklerimiz: Bölgeden mevcut şubemize gelen müşteriler var; teslimat kayıtlarında görünüyor.

Doğrulanacak varsayımlar: Bölgede ürünümüze ihtiyaç var; müşteri bugün komşu ilçeye gidiyor; hafta sonu müşterisi farklı.

Yöntem: Önce bölgede yaşayan ve çalışan kişilerle görüşme, sonra kısa bir anket; farklı gün ve saatlerde erişim gözlemi.

Karar kuralı: İhtiyaç yaygınsa ve müşteri bugün uzağa gidiyorsa açarız; ihtiyaç mevcut şubeden karşılanıyorsa erteleriz.

Sınır: Satış tahmini içermez; sonuç araştırılan bölge ve dönem için geçerlidir.

Notun en önemli satırı karar kuralıdır. Araştırma başlamadan yazıldığı için sonuç geldiğinde tartışma veriye göre yapılır, beklentiye göre değil.

Kontrol listesi

  • Karar sorusunu ve karar tarihini yazdım: açmak, ertelemek ya da farklı konumlanmak.
  • Sonuca göre ne yapacağımızı araştırmadan önce yazdım (karar kuralı).
  • Bildiklerimizi, doğrulanmasını istediğimiz varsayımlardan ayırdım.
  • Mevcut müşterinin nereden geldiğini kayıtla mı, tahminle mi bildiğimi biliyorum.
  • Masa başı verinin neyi söylemediğini yazdım.
  • “Gelirim” cevabını gelen müşteri gibi okumayacağım.
  • Hafta içi ve hafta sonu, gün ve saat farkını kapsamda konuşacağım.
  • Bayi ya da franchise adayıysa adayın beyanını bağımsız veriyle karşılaştıracağım.
  • Sonucun yalnız araştırılan bölge ve dönem için geçerli olduğunu kabul ediyorum.

İlgili rehberler

Sonraki adım

Kararınızı ve bildiklerinizi yazın; doğrulanmasını istediğiniz varsayımları ayırın. Form yeni şube sorusuyla açılır; soruyu kendi durumunuza göre düzenleyebilirsiniz.

Yeni şube sorusuyla talep oluşturun

Kaynaklar

  1. K01 HBR2019 · White, Hardisty ve Habib, “The Elusive Green Consumer” Harvard Business Review · Temmuz–Ağustos 2019 Erişim:
  2. K02 SHEERAN · Sheeran ve Webb, “The Intention–Behavior Gap” Social and Personality Psychology Compass 10(9) · Eylül 2016 Erişim:
  3. K03 LS2010 · Lovallo ve Sibony, “The case for behavioral strategy” McKinsey Quarterly (danışmanlık yayını) · Mart 2010 Erişim:
  4. K04 TR-TUIK2025 · Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması 2025 (yeniden yayın) TÜİK; aktaran alomaliye.com · 11 Eylül 2025 Erişim:
  5. Y06 Using in-depth interviews (GOV.UK Service Manual) Birleşik Krallık Hükümeti (GOV.UK) · 21 Şubat 2017 Erişim:
  6. Y04 Writing Survey Questions Pew Research Center Erişim:
  7. Y05 Contextual research and observation (GOV.UK Service Manual) Birleşik Krallık Hükümeti (GOV.UK) · 1 Eylül 2017 Erişim:
  8. Y03 Step 4: Gather Credible Evidence (CDC Program Evaluation Framework Action Guide) ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) · 18 Ağustos 2024 Erişim:

Bu konuda sorunuz mu var?

Bu rehberde yanıtını bulamadığınız soruyu yazın.

  • E-posta adresinizi yazarsanız yanıtımızı bu adrese göndeririz; yazmazsanız yanıt gönderemeyiz ve sorunuzu yalnız rehberleri geliştirmek için kullanırız.
  • İyi sorular, kişisel veri içermeyecek biçimde yeniden yazılarak bu rehbere ya da yeni bir rehbere eklenebilir; adınız ve e-posta adresiniz yayımlanmaz.

Tek bir soru yazın. Başka kişilere ait ad, telefon numarası gibi kişisel verileri ve sağlık gibi özel nitelikli verileri yazmayın.

Yalnız yanıt almak istiyorsanız yazın. Bu adresi yalnız sorunuzu yanıtlamak için kullanırız; bülten ya da tanıtım e-postası göndermeyiz.

Sorunuz ve yazarsanız e-posta adresiniz, veri sorumlusu VOMAİR Fan Teknolojileri Ltd. Şti. tarafından sorunuzu yanıtlamak ve rehberleri geliştirmek amacıyla işlenir; Türkiye’deki sunucuda saklanır ve info@ilyasaltindag.com kutusuna e-postayla iletilir. Sunucudaki soru kaydı en çok 90 gün sonra silinir; soruya ilişkin e-postalar ve yanıt yazışması en çok 2 yıl saklanır. Ayrıntılar: KVKK Aydınlatma Metni.